საქართველოში წლებია, თაობები იზრდებიან, რომელთაც აფხაზეთის მიწაზე ფეხი არ დაუდგამთ, აფხაზეთის ცა არ უნახავთ, არ ყოფილან აფხაზეთის ზღვის ოქროსფერ სანაპიროზე და არც იმ ზრდილობიან, ბრძენ, ღირსეულ, კარგად აღზრდილ აფხაზებთან უსაუბრიათ, რომელთაც ძველ საქარათველოში და, კერძოდ, სამეგრელოში „წკანტილს“, ანუ კარგად აღზრდილს, გამოწკეპილს უწოდებდნენ, მაგრამ რამდენიმე წლის განმავლობაში, აგერ, აქ, თბილისში გვყავდა აფხაზი „წკანტილი“ ბიჭის დაურ ბუავას სახით.
იგი მშვიდობის მერცხალივით შემოფრინდა ჩვენთან, აქ ცხოვრება გადაწყვიტა და ერთხელ თქვა: „საქართველო მტრად წარმომედგინა, მაგრამ ქართველ ხალხში მტერი ვერ დავინახეო“.
დაური 1994 წელს ტყვარჩელში დაიბადა. ის და მისი თაობა ქართველებსა და აფაზებს შორის ომს არ მოსწრებია, მათ არც უომიათ, არც სისხლი და ნგრევა უნახავთ, რომელიც უფროსი თაობების მეხსიერებას და განცდებს დღემდე მძიმე ტვირთად აწევს.
იქნებ, სწორედ ამიტომ შეძლო დაურ ბუავამ ის, რაც უფროსებისთვის გაცილებით რთული აღმოჩნდა. მან საკუთარ თავში იპოვა ქართველებსა და ნამდვილ, ძირ და ფესვძველ აფხაზებს შორის არსებული საერთო იდენტობა და გაჰყვა იდეას, რომელიც თავის დროზე მკაფიოდ გამოხატა გიორგი შერვაშიძემ, როცა თქვა: „ტომით აფხაზი ვარ, ხოლო ეროვნებით ქართველიო“.
ერთ დღეს დაურ ბუავა თბილისის ცენტრალურ მოედანზე გამოვიდა. ხელში ტრაფარეტი ეჭირდა, რომელზეც ეწერა: „მე ვარ აფხაზი. თუ თვლი, რომ ძმები ვართ, ჩამეხუტე!“
და ჩვენ მას ჩავეხუტეთ.
იმ დღეს თითქოს მთელი საქართველო ერთ აფხაზს მოეხვია და უთხრა: კი, დაურ, ჩვენი ძმა ხარ!
ეს იყო გარღვევა.
ერთი შეხედვით, ეს მხოლოდ ერთ ახალგაზრდა კაცის მიერ ქუჩაში გამოტანილი ტრაფარეტი იყო და ასე ბევრი დგას დღეს ქუჩაში, მაგრამ, სინამდვილეში, გაცილებით დიდი რამე მოხდა - ადამიანმა, რომელსაც მთელი ბავშვობა და ახალგაზრდობა ქართველისაგან დაშორებულ მტრულ გარემოში ჰქონდა გატარებული, თავად გადმოდგა ნაბიჯი მეორე ნაპირისაკენ.
მან დაგვანახა, რომ ენგურის ორივე მხარეს მცხოვრებ ადამიანებს ერთმანეთისთვის ხელის გაწვდენა ჯერ კიდევ შეუძლიათ.
მაგრამ ჩახუტება ერთი წუთია. ნდობის შექმნას კი წლები, ზრუნვა და მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობა სჭირდება.
რა გავაკეთეთ დაურისთვის, რომელიც საქართველოში 2021 წლიდან ცხოვრობდა და რამდენიმე დღის წინ დიღომში ნაქირავებ ბინაში გარდაცვლილი იპოვეს?!
გავრცელებულმა ვიდეოკადრებმა ყველა დაგვაბნია, გაგვაოგნა, სხვადასხვა მიმართულების ბევრნაირი ეჭვი გაგვიჩინა, მაგრამ პასუხები ადვილი საპოვნელი არაა და არც ადამიანის მთელი ცხოვრების რამდენიმე ვიდეოკადრში ჩატევა არის შესაძლებელი.
დაური უკვე 31 წლის იყო, საკუთარი არჩევანით, შეცდომებით, სისუსტეებით, საკუთარი პირადი ცხოვრებით.
ჩვენ არ ვიცით, რა ხდებოდა მის ცხოვრებაში. ამიტომ არც მის შესახებ განაჩენის გამოტანის უფლება გვაქვს, თუმცა ვიცით, ერთი რამ: ვერაფერი დაგვავიწყებს იმ ნდობას, რომელიც მან გამოგვიცხადა.
დაურ ბუავას მიერ გამოწვდილი ხელის ფასი ვერ განისაზღვრება მისი პირადი ცხოვრების შეცდომებით ანდა სირთულეებით. ვერ გაუფასურდება იმიტომაც, რომ ცხოვრების ყველაზე მძიმე განსაცდელების წინაშე ის საბოლოოდ მარტო აღმოჩნდა და ალბათ ყველაზე მეტად სწორედ ეს მტკივა დაურის გარდაცვალებაში.
როცა მასზე ვფიქრობ, ვტირი, ვტირი არა მხოლოდ იმიტომ, რომ დაური აღარ არის, არამედ იმიტომაც, რომ ზეცად გაფრინდა ადამიანი, რომელმაც შეძლო ეთქვა: „ქართველო, ჩამეხუტე!“ და ამ ერთი წინადადებით საკუთარი ცხოვრებით ზღო, საკუთარი ცხოვრება გაწირა.
დაური 31 წლის იყო. ზრდასრული კაცი, რომელსაც საკუთარ არჩევანზე პასუხისმგებლობა უნდა ეტვირთა, მაგრამ ამავე დროს სრულიად ახალგაზრდა იყო იმისთვის, რომ მისი ცხოვრება რამდენიმე ვიდეოკადრითა და უკანასკნელი დღეების მოვლენებით შევაფასოთ. მისი ტოლი ზოგი ახალგაზრდა დილაობით დედას ელოდება, საწოლში კარაქიან პურს და ყავას როდის მიუტანს, დაური კი გარიყული იყო იმის გამო, რომ ზურგშექცეულთა შემობრუნება განიზრახა და კარაქიან პურზე უფრო დიდი მიზანი დაისახა. მან იცოდა, რომ დანასისხლად გადაკიდებულ მტრებს შორის ხიდები მხოლოდ პოლიტიკურ მაგიდებთან არ შენდება. შერიგების ხიდები ადამიანებს შორის იგება, როცა ერთი მეორის ენას სწავლობს, უსმენს, ლექსებს წერს, ისტორიას ისმენს და ამით ურთიერთობის ახალ ისტორიებს სისხლით, ცრემლით და ზოგჯერ საკუთარი სიცოცხლითაც კი წერს.
დაურმა გარდაცვალებით კიდევ ერთი გაკვეთილი მოგვცა - დაგვაფიქრა, რომ ადამიანის დანახვა და დაფასება მაშინ არ უნდა დავიწყოთ, როცა ტრაგედიის წინაშე უძლურები აღმოვჩნდებით.
არ ვიცი, იცნობთ თუ არა ნიკა ბაძაღუას - პოეტსა და მთარგმნელს. ეს ბიჭი ივანე თარბასა და სხვა აფხაზ მწერლებსა და პოეტებს თარგმნის და ქართველებსა და აფხაზებს ერთმანეთის ენასთან, ლიტერატურასთან და განცდებთან აახლოებს.
30 წლის კაცი მარტო, ჩუმად, პრეტენზიების გარეშე ისეთ საქმეებს აკეთებს, რომელსაც ზოგჯერ და ხშირად ბევრი ოფიციალური შეხვედრაც ვერ ახერხებს.
იცოდა ეს დაურმა, იცის ნიკამაც და ვიცით ბევრმა ჩვენგანმაც.
ვიცით, რომ შერიგებას ადამიანური ნაბიჯები სჭირდება - ერთმანეთის მოსმენა, საკუთარი შეცდომების აღიარება და როცა ამის საჭიროება არსებობს, ერთმანეთისთვის ბოდიშის მოხდაც კი.
წლების წინ ვამბობდი და ახლაც იმავე აზრზე ვარ: თუ შერიგება გვინდა, ბოდიშის მოხდაც უნდა შეგვეძლოს.
2024 წელს ბიძინა ივანიშვილმა ქართველებს, აფხაზებსა და ოსებს შორის შერიგებაზე საუბრისას თქვა: „ბოდიშის მოხდა შერიგებისთვის აუცილებელიაო“ და დასძინა, რომ ბოდიში უნდა მოვუხადოთ ომებით დაზარალებულ ჩვენს აფხაზებსა და ოსებს.
ჩემი წარმოდგენით, შერიგების გზაც ასეთია - ჯერ ერთმანეთისკენ უნდა წავიდეთ, ერთმანეთის ტკივილს უნდა მოვუსმინოთ და ბოლოს ისიც უნდა შევძლოთ, რაც ყველაზე მეტად გვიჭირს: ვაღიაროთ ჩვენი მნიშვნელოვანი წილიც ამ ტკივილში, რადგან ბოდიში მხოლოდ სიტყვა არ არის. ბოდიში პასუხისმგებლობის აღიარებაცაა, პასუხისმგებლობა მხოლოდ წარსულის მიმართ კი არა, ცოცხალი ადამიანების მიმართაც...
დღეს დაური ცოცხალი აღარ არის.
აღარ არის მისი ღიმილი, მისი უშუალობა, მისი მართალი ხმა.
ჰაერში დარჩა შერიგებისთვის გაწვდილი მისი ხელი და ერთი ძალიან მძიმე კითხვაც: როდის ვიქნები მზად ამ ხელს პასუხი მხოლოდ ერთი თეატრალური ჩახუტებით კი არა, პრაქტიკული ნაბიჯით გავცეთ!
ნახეთ, დაურის ყოფნამ ჩვენ შორის და თბილისში მისმა ტრაგიკულმა სიკვდილმა რამდენი რამე დაგვანახა და რამდენ რამეზე დაგვაფიქრა?!
დარწმუნებული ვარ, საქართველოში რომ მოდიოდა, ამას ფიქრობდა თვითონაც, რადგან შერიგება უნდოდა, მეგობრობა, ტომით აფხაზობა და ეროვნებით ქართველობა უნდოდა...
დაურის ჭირისუფალი ახლა საქართველოა.
ჩვენთან მშვიდობით მოსული ბიჭი თბილმა ქართულმა მიწამ უნდა ჩაიკრას გულში, მან ხომ ერთხელ გაშალა ხელები და გვითხრა: თუ ძმები ვართ, ჩამეხუტე!
- კი, დაურ, ძმები ვართ!
ირანდა კალანდაძე
მთავარი
პრემიერ-მინისტრმა საქართველოს ერთიანობისთვის დაღუპულ გმირთა ხსოვნას პატივი მიაგო
